کوهبنان شهر من

 لانگ فلودر «زبور زندگی» می‌گوید: «زندگی مردان بزرگ به ما یادآور می‌شود که ما نیز می‌توانیم به زندگی خویش اعتلا ببخشیم، و پس از رحیل، پشت سر خود اثر پایمان را بر شنهای زمان برجای نهیم.»

کوهبنان علیرغم آنهمه غنای معنوی و ارزشهای وسیع مادی و قدمت تاریخی مع‌الاسف ناشناخته و مهجور مانده و صد البته تاوان سنگینی را از این بابت پرداخته‌است، چه امکانات وسیع مادی و اندیشه‌های منور و روشنی که مستور بوده و بلااستفاده مانده‌اند و سرانجام در خاک شدند طبیعی است موقعیت‌هایی این چنین ارزشها را به هدر داده و شکوفایی استعدادها را مانع می‌شود.

جای بسی تأسف است که علم و آگاهی از مشاهیر و مفاخر و افاضل این خطه آنقدر محدود است که گاه فقط به بیان نام بزرگان و احتمالاً محدودة فعالیت علمیشان خلاصه می‌شود. به عنوان مثال (نمونه) ابوالسحاق کوهبنانی ریاضیدان و فیلسوف بزرگ قرن هفتم که یکصد و پنجاه سال قبل دانشگاه سُوربن فرانسه نظرات او را انتشارداده، در موطن خود غریب و ناشناس مانده است. در این مقطع تاریخی مهم از حیات اجتماعی و فرهنگی مردم ایران که فرهنگ‌های قومی و سنتی در معرض هجوم فرهنگ‌های زادة پیشرفت صنعت و تولید صنایع ماشینی است پرداختن به پژوهش دربارة جامعه‌های سنتی، شهری و روستایی و شناخت ارزش‌های فرهنگی انسان ساز در این جامعه اهمیت فراوان دارد.

  

  وجه تسمیه

   کوهبنان مرکب است از دو لغت «کوه» و «بنان» (پستة کوهی) بنابراین کوهبنان یعنی محل روئیدن درختان بنه (پسته کوهی) مانند سربنان که آنهم در امتداد ارتفاعات کوهبنان قرار دارد شاید این نام از نامهای دیگر مانند  (کوهبنان – کوبنات – کُهبنان – کُهستان – کُوبنان – کُوبینان - کُوبیغان – کُوهلبنان – کُهسان – کُوهستان ) که در تاریخ از آن یاد شده است درست‌تر به نظر برسد مارکوپولو هنگام مسافرت خود به مشرق، این شهر را به نام کبنان  (‌Cobenan) یاد کرده است.

عده ای براین باورند که چون بلندترین نقطه مرزی کرمان کوه کوهبنان بوده است و زمان قدیم افرادی از طرف حکومت برای دیدبانی بر بالای کوه مستقر بوده‌اند، که به آنان کوه‌بانان می‌گفته‌اند به همین علت نام این محل را کوه‌بنان نامیده‌ اند.

بعضی وجه تسمیه‌اش را به علت داشتن درختان بنه در کوهها، کوه‌‌‌بنان نامیده‌‌اند.

 در بستان السیاحه کوهبنان را با لهجة کرمانی، کُهبِنون (کُهبِنان) نوشته و در نسخه المضاف کوبنات نوشته شده است. آقای دکتر فرزام در کتاب مسافرتهای شاه نعمت الله ولی دربارة‌ کوهبنان چنین می نویسد:

«این کلمه تحریف و تصحیف کُهبنان مخفّف کوهبنان است و تذکره نویسان به غلط آن را کهستان نوشته و جمعی را به اشتباه انداخته‌اند. در تذکرة  دولتشاه سمرقندی که به سعی ادوارد برون انگلیسی چاپ شده یکجا در شرح حال شاه‌ولی «نعمت الله کهستانی» آمده که منظورش همان کوهبنانی بوده‌است.

کوهبنان مرکب است از دو لغت کوه و بنان که پسته کوهی باشد و بنابراین کوهبنان یعنی محل نمو و روییدن درختان پسته کوهی*و بالاخره در کتب و یادداشتهای مختلف کوهبنان را به نامهای: کوبنان، کوبنات،‌کُهبنان، کهستان و کوهستان آورده اند.

(*فضل الدین ابوحامد احمدبن حامدکرمانی –عقدالعلی للموقف الاعلی، چاپ دوم، پاورقی ص98)

 موقعیت جغرافیایی

   کوهبنان در قسمت شمال غربی استان کرمان قرار گرفته و فاصلة این شهر تا مرکز استان 168 کیلومتر است و دارای طول جغرافیایی ( َ17 و ْ56 ) شرقی و عرض‌جغرافیایی آن ( َ25 و ْ31 ) شمالی بوده و ارتفاع آن از سطح دریا 1945 متر است. رشته کوههای به هم پیوسته کوهبنان از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد دارد. بلندترین نقطة کوهبنان کوه داودان است که 3660 متر ارتفاع دارد. (علت این نامگذاری،‌ رویش گیاهان دارویی در آن است.) از شمال به شهرستان بافق، از جنوب به شهرستان زرند و از مشرق به شهرستان راور و بهاباد و از مغرب به نوق رفسنجان و زرند محدود است. این شهر جمعیتی بالغ بر 25 هزار نفر دارد. چنانکه‌ گفته‌اند «موضعی نزه و مکانی‌خرم با اعتدال هوا و غروبت ماء و رفعت بنا » تجری من انهارها و اقطارها الماء الزلال و جنتان عن الیمین و الشمال یصل لمن یصل الیه ما قدره الله رزقاً للعباد و هی عمارة لم یخلق مثلها فی البلاد.

 

ناهمواریها

منطقه کوهبنان قسمتی از ضلع شمال غربی بزرگ ناودیس منطقه کرمان را تشکیل می‌دهد که از نوع رسوبات و نحوة‌ چین خوردگیها بسیار متنوّع است، بطوری که از قدیمی ترین رسوبات تا جدیدترین آنها در مقاطع متعددی که در جهات مختلف از بزرگ ناودیس مذکور تشکیل شده قابل رؤیت است، ولی به علت فعالیتهای تکنونیک و گسل خوردگیهای فراوان، در هم ریختگی طبقات طوریست که تشخیص این لایه  و طبقه بندی‌های زمین به سهولت امکان پذیر نیست.

رشته کوههای کوهبنان که از مهمترین ارتفاعات استان کرمان می‌باشند با جهت شمال غربی به جنوب شرقی تا کرمان و بم گسترش یافته‌اند . این کوهها بزرگترین حایل بین  مناطق کویر با سایر مناطق استان هستند .

بلندترین نقطه کوهبنان همان کوه مشهور «داودان» است‌ که 3660 متر ارتفاع دارد. و این نام شاید بواسطه گیاهان دارویی زیادی که در آن می روید  «‌دوادان» بوده ‌است و کم کم به داودان مشهور شده است .

در مشرق کوهبنان کوه سرخ‌رنگی واقع است که به کوه سرخ مشهور است و در جنوب نیز کوه جور است که رودخانه‌ای از آن منشأ می‌گیرد و اخیراً در مسیر آن  سد خاکی احداث شده است.

گُسل کوهبنان جزء ‌هفت گسل فعّال ایران طی هزاران سال اخیر بوده‌است که نقش مهمی در زلزله خیزی منطقه دارد.

 

آب و هوا

براساس طبقه بندی انواع آب و هوایی ایران که توسط اقلیم شناس اتریشی «کُوپن» و یا دیگر متخصصین صورت گرفته، منطقه کوهبنان دارای آب و هوای نیمه بیابانی است.

مشخصه این نوع آب و هوا،‌ تابستانهای معتدل و زمستانهای سرد و خشک می‌باشد بخشی از توده‌های هوای مرطوب که موجب نزول بارندگی در این ناحیه می گردد، توده‌های هوای مرطوب مدیترانه است که از مرزهای غربی کشور گذشته و وارد فلات مرکزی ایران می گردد. جریانهای مذکور در طول مسیر و در برخورد با ارتفاعات زاگرس بخشی از رطوبت خود را از دست می‌دهد و زمانی که به این ناحیه می‌رسد قدرت باران‌زایی قابل توجهی ندارد.

علاوه بر جریانهای هوای مدیترانه‌ای، توده‌های هوای مرطوبی نیز از مناطق شرقی و جنوب شرقی به این ناحیه می‌رسد و گاهی موجب نزولاتی در سطح منطقه می گردند.

ضمناً توده‌هایی با منشأ سیبری نیز منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهند، لیکن  به علت بعد مسافت دارای رطوبت کافی نیستند و تنها در بعضی سالها موجب یخبندان و سرمای شدید می‌گردند.

ایستگاه کلیماتولوژی کوهبنان از سال 1348 تا سال 1359 دارای آمار اندازه‌گیری بارندگی بود و پس از سالها از کارافتادگی اخیراً توسط ادارة‌ جهاد کشاورزی راه‌اندازی شده است.

متوسط بارندگی 32 ساله ایستگاه  که با تعیین ضریب همبستگی با ایستگاه سینوپتیک کرمان حاصل گردیده برابر 1/146 میلی متر بوده است.

بیشترین نزولات در طول سال مربوط به دیماه و حداقل آن مربوط به ماههای تابستان است.

 

 درجه حرارت

بنا به اطلاعات بدست آمده سردترین  ماه سال دیماه و گرمترین ماه تیرماه است. همینطور حداقل مطلق یا کمترین درجة‌ حرارت منهای 16 درجة‌ سانتیگراد (16-) و حداکثر 38 درجة سانتیگراد بوده و متوسط درجة حرارت در همین دوره ‌1/14 درجة‌ سانتیگراد محاسبه شده است و بطور متوسط تعداد روزهای یخبندان 75 روز در طول سال می‌باشد. 

 بادها

وزش بادهای موسمی در فصل تابستان و پائیز از مشرق به سمت مغرب بوده و از اواخر زمستان و فصل بهار بادهایی از شمال به جنوب و از مغرب به مشرق و از جنوب شرقی به شمال غربی می وزند که از نظر زمانی کوتاه مدت می‌باشند.(3)

 

منابع آب

منطقه کوهبنان در ناحیة‌ جنوب شرقی ایران و به فاصلة هشتاد کیلومتری شرق کویر لوت واقع شده و با فاصله زیاد از منابع تأمین رطوبت،‌  بارندگی قابل توجهی ندارد.

در این منطقه  رودخانه‌ای که دارای جریان آب دایم باشد وجود ندارد و صرفاً تعدادی مسیل کوچک و بزرگ در ارتفاعات محدوده ملاحظه می‌شود که اکثراً  پتانسیل آبی قابل توجهی ندارند.

ارتفاعات این ناحیه از تشکیلات کرتاسه و رسوبات  ژوراسیک بوجود آمده و تشکیلات مذکور اصولاً فاقد  نفوذ پذیری مؤثر می باشد.

از مطالعات ژئوفیزیکی و برداشتهای زمین شناسان چنین برمی آید که در این منطقه نهشته‌های زمین شناسی از تشکیلات ماسه‌ای و سیلتی با دانه‌بندیهای کم و بیش شنی درست شده، در نتیجه  ضریب قابلیت  انتقال بایستی در حد متوسطی باشد ولی برگشت سریع آب به سطح اوّلیه نمایانگر احتمال تحت فشار قرار داشتن سفره‌های آبی است که با توجه به دبی حاصل از چاه می‌تواند محل مناسبی برای حفاری و بهره‌برداری به منظور شرب باشد.

استفاده از منابع آب زیر زمینی،  با حفر قنوات نظیر سایر مناطق کشور از دیرباز صورت گرفته‌است، منتهی در سالهای اخیر با حفر چاههای عمیق و نیم‌عمیق شهرداری و سازمان آب سطح آبهای زیرزمینی پایین رفته بطوری که تعدادی از قناتها خشک و آب تعداد باقی مانده کم شده‌است.